Bir İletişim Biçimi Olarak
KARİKATÜR

Çok sayıda anlamı olan ve anlam çağrıştıran iletişimi genel olarak bireyler ara-sındaki duygu, düşünce ve bilgi aktarım süreci olarak tanımlamamız mümkün-dür. İletişim yaşamın her anında ortaya çıkan kişisel ya da grupsal bir etkinliktir.

Yapılan küçük bir mimikten, uydular aracılığıyla gerçekleşen kıtalar arası haber-leşmeye kadar çok geniş bir daire içinde ele alınabilecek iletişimde karikatürün bir ileti (mesaj) olarak önemi yadsınamaz.

İnsanlar iletişim kurabilmek için değişik semboller kullanırlar. Duygu ve düşün-celer daha çok harf dediğimiz işaretlerin oluşturduğu kelimelerle ifade edilmeye çalışılmış ve yazı dili gelişmiştir. Ancak bütün anlatımlarda bu yazı dili tek başı-na yeterli olmamış resim, müzik, edebiyat vb. sanat dalları ortaya çıkarak özel-likle duygu aktarımında büyük roller üstlenmişlerdir.

Acaba ilk çağlarda yaşayan insanları mağara duvarlarına bir bakıma ilk karika-türler diyebileceğimiz çizgileri yapmaya zorlayan neydi? Niçin böyle bir şeye ih-tiyaç duydular? Birtakım duygu ve düşünceleri söz ile anlatamadıkları için mi? Birbirleriyle daha iyi bir iletişim kurabilmek için mi?

Bu soruları çoğaltmak mümkündür. Kaldı ki bu insanlar yüzyıllar öncesi bırak-tıkları duvar resimleriyle bugünün insanıyla iletişim kurup, bazı iletileri (mesaj) aktarmışlardır. Buradan hareketle bugünün karikatürcüsünün de çizgi yoluyla verdiği mesajların yüzyıllar sonrası insanına ulaşabilmesi olanaklı görünmekte-dir. Bu da iletişim aracı olarak, diğer sanat dallarına göre daha güçlü ve çekici mesajlar verebilen karikatür sanatının, kaynak olarak da karikatürcünün ne den-li önemli ve kalıcı olduğunu vurgulamaktadır.

Teknolojinin gelişmesi ve kitle iletişim araçlarının nitelik ve nicelik bakımından büyük boyutlara ulaşması evrenselleşmeyi hızlandırmaktadır. Yerel görüşleri yansıtan, belli kalıplar içinde birtakım görüşlere ve gruplara hizmet eden çizgi-leri bir kenara bırakıp, evrensel açıdan karikatürü ele aldığımızda özellikle son dönemlerde yazısız karikatürün yaygınlaşmasıyla dünya çizerleri aralarında kari-katür ortak bir dil hâline gelmiş, kültürleri, dilleri, dinleri, ekonomik ve siyasal ya-pıları farklı karikatürcüler hem birbirleriyle hem de farklı toplumlarla rahatça ile-tişim kurmaya başlamışlardır. Türk karikatürcülerinin uluslararası alanda çeşitli başarılar elde etmeleri ve adlarını duyurmaları bu iletişim sürecinde etkin bir şekilde yer aldıklarının göstergesidir.

Bir insan diğer yabancı dilleri ne kadar iyi öğrense de ana dilinde kurduğu ileti-şim kadar tam anlamıyla sağlıklı bir iletişim kuramaz. Her dilin kendi  yapısın-dan kaynaklanan farklılıklar, şive, telâffuz, vurgu ve tonlama gibi konuşma diline özgü önemli anlam belirleyici öğeler yabancı bir dille iletişimi zorlaştıran öğeler-dir.

Bütün bu olumsuzlukları bir an için bir kenara bıraksak bile kişinin öğrenebile-ceği yabancı dil sayısı sınırlıdır. Dolayısıyla bütün dünya ile yabancı dil/ler öğre-nerek dolaysız bir iletişim kurabilmek imkân dahilinde değildir.

Fakat farklı toplumlardan ya da farklı gruplardan insanlar bir karikatüre baktığın-da o toplumun dilini hiç bilmeseler de verilmek istenen iletiyi rahatlıkla anlaya-bilir ve yorum yapabilir. Bu anlamda Türk karikatürünün önemli isimlerinden Nezih Danyal' ın Karikatür Vakfı Etkinlikleri içerisinde zaman zaman gerçekleş-tirdiği farklı uluslardan sergiler projesi de karikatürün bütün insanlara ulaşa-bilen iletişim gücünden yararlanılması bakımından son derece önemlidir.

İletişim kişiler arası, toplumlar arası ya da birey ile toplum arasında oluşan bir süreçtir. Bir kişinin toplumla kurduğu iletişimde ulaşabileceği insan sayısı sınır-lıdır. Ancak karikatürcü uygun zemin oluştuğunda çizgileriyle bütün dünya insan-larına seslenme olanağı bulmaktadır.

Karikatürün iletişimle olan ilişkisi ve iletişimdeki yeri çok farklı boyutlarda ele alınabilir. Bu konunun değişik açılardan irdelenmesi şüphesiz ki hem karikatür-cü, hem karikatür, hem de toplum açısından son derece önem taşımaktadır.